چگونه نی مناسب را انتخاب کنیم؟

نام آن از واژه‌ی nay گرفته شده که در فارسی به معنای نی است و ریشه‌ی این نام به شمار می‌رود، و به مرور زمان به شکل ney (نی) درآمده است. سازی بادی است و نوازنده‌اش را نایی (nâyi) یا نی‌زن (neyzen) می‌نامند. می‌دانیم که در روزگاران کهن از سرزمین‌های میان‌رودان آمده است. این ساز در کاوش‌های سومریان، یکی از تمدن‌های کهن، نیز یافت شده است. در کشور ما هم در موسیقی به کار می‌رود. اکنون کمی بیشتر درباره‌ی موضوع انتخاب ادامه دهیم.

نی که تاریخی بسیار کهن دارد، در موسیقی آیینی فرهنگ ترکی نیز پسندیده است. به سبب صدای آرام و طنین ویژه‌اش، در گذشته در نظام درمانی و در درمان بیماران روانی به کار می‌رفت. به دلیل ارتعاش بی‌همتایش، بر انسان تأثیر مثبت می‌گذارد. از این رو در تعالیم مولانا و در سماع پسندیده بوده است. امروز نیز نواختن و شنیدن نی و به‌کارگیری آن در سماع آیینی مناسب است.

با آنکه تصور می‌شود یادگیری نی دشوار است، مانند همه‌ی سازها می‌توان با شوق و آموزش در مدتی بسیار کوتاه دمیدن در آن را آغاز کرد. امروزه بسیاری مشتاق نواختن نی هستند، چرا که در زمینه‌ی تمرین‌های تنفسی سطوح آموزشی بالایی وجود دارد.

نی چیست؟

نی که از یک قطعه و نه بند تشکیل شده، از قصب ساخته می‌شود. روی آن 7 سوراخ به نام پرده (perde) وجود دارد. قصبی ویژه با بندهای زرد است که موسیقی از آن پدید می‌آید. بر نخستین و آخرین بند نی‌ای که این‌گونه آماده می‌شود، حلقه‌هایی به نام پارازوانه (parazvane) نصب می‌کنند. این حلقه‌ها از طلا، نقره یا برنج ساخته می‌شوند.

هدف از آن‌ها جلوگیری از ترک‌خوردن قصب و خراب‌شدن صداست. قطعه‌ی روی نخستین بند نی باش‌پاره (başpare) نام دارد. آن را از مواد سخت مانند شمشاد، گردو یا کهربا می‌سازند و در ساخت آن از لاک لاک‌پشت و عاج نیز استفاده می‌شود. بسته به شیوه‌ی ساخت و گونه‌های صدا، انواع نی وجود دارد. بدین ترتیب می‌توان بر پایه‌ی صدای دلخواه، طول آن را تغییر داد و پرداخت کرد.

شاید این را هم بپسندید: نی حرفه‌ای با باش‌پاره‌ی شاخی 2

انواع نی

در موسیقی ترکی معمولاً می‌توان انواع نی را بر پایه‌ی مقام دلخواه ساخت. این نی‌ها به صداهایی تبدیل می‌شوند که با تغییر طولشان به دست می‌آید.

• Ana Ahenk (کوک اصلی) با نام Bolahenk Nısfiye: 505 و 525 میلی‌متر
• Bolahenk-Sipure Mabeyni، یعنی Ara Ahenk (کوک میانی): از 545 تا 565 میلی‌متر
• از 570 تا 600 میلی‌متر برای Ana Ahenk با نام Sipure
• از 605 تا 670 میلی‌متر برای Ara Ahenk
• Yıldız Ana Ahenk: از 640 تا 670 میلی‌متر
• برای Ana Ahenk با نام Kız: 680 و 720 میلی‌متر
• Kız-Mansur Mabeyni که Ara Ahenk خوانده می‌شود: 730 و 760 میلی‌متر
• Mansur Ana Ahenk: 770-810 میلی‌متر
• Mansur-Şah Mabeyni Ara Ahenk نیز از 820 تا 860 میلی‌متر
• از 865 تا 890 میلی‌متر برای Şah Ana Ahenk
• Davud Ana Ahenk: از 900 تا 940 میلی‌متر
• Davud-Bolahenk Mabeyni Ara Ahenk: از 960 تا 1000 میلی‌متر
• برای مقامی به نام Bolahenk Ana Ahenk از اندازه‌های 1010 و 1040 میلی‌متر استفاده می‌شود.

این تنوع برای آن پدید آمد که بتوان ساز را با گستره‌ی صدای هنرمندی که موسیقی را اجرا می‌کند هماهنگ کرد. اندازه‌ای که تنوع صداها را بهتر از همه در بر می‌گیرد، بهترین طنین را می‌دهد و بدین‌سان نی می‌تواند هماهنگ با هنرمند نواخته شود.

شاید این را هم بپسندید: https://salamuzik.com/blogs/news/which-ney-should-i-start-with

نی ترکی را چگونه انتخاب کنیم؟

برای انتخاب نی باید ساختار آن را خوب بشناسید. اگر متخصص نیستید، به پشتیبانی آموزگار یا کارشناس نیاز خواهید داشت. پیشنهاد برای آغازگران، مدلی است که Kız نامیده می‌شود. این مدل مناسب‌ترین گزینه برای شروع دانسته می‌شود.

سر نی‌ای که برمی‌گزینید باید صاف، بی‌عیب و براق باشد. سازهایی را که بیش از اندازه پرداخت شده‌اند نباید انتخاب کنید. برای آنکه صدا سالم‌تر به دست آید، ضخامت دیواره‌ی قصب نباید زیاد باشد.

بررسی‌های مشابه را به‌طور کلی باید درباره‌ی نی ترکی هم انجام داد. اگر پیش‌تر تجربه‌ی دمیدن در نی را داشته‌اید، خوب است آن را در فضای باز بیازمایید. بدین‌گونه بهتر درمی‌یابید صدایش چگونه است و می‌توانید بیرون‌آمدن آن را مهار کنید.

فاصله‌ی میان بندها در نی ترکی موضوع مهمی است. به‌طور میانگین فاصله‌ی 7-8 سانتی‌متر میان بندها مناسب است. نی‌های بیش از حد ضخیم یا نازک را نباید ترجیح داد. نمونه‌های بزرگ در آغاز توصیه نمی‌شوند، زیرا نفس بیشتری می‌خواهند. نمونه‌های باریک صدایی ضعیف می‌دهند و از این رو کار را برای هنرجو دشوار می‌کنند.

از نمونه‌هایی که قطعه‌ی قالبی پلاستیکی دارند بپرهیزید. به جای آن می‌توانید نمونه‌های شاخی یا derm را برگزینید. نمونه‌هایی که محفظه‌ی بزرگ‌تری دارند مناسب‌ترند. این را با انگشتانتان نیز می‌توانید بسنجید.

شاید این را هم بپسندید: همه چیز درباره‌ی نی‌ها - تفاوت‌های میان نی‌ها